Паян ялта пурăнакансем кашни килте майлах хăйсен харпăрлăхĕнче тĕрлĕ кай­ăк-кĕшĕк, выльăх-чĕрлĕх тытаççĕ. Нумайăшĕ вĕсене çемье членĕ пек йышăнать. Манмалли çук, вĕсемпе хутшăнни кăмăллă пулнипе пĕрлех хăрушлăхран ка­тара тăтăр. Кунта гигиена правилисене пăхăнасси уйрăмах пĕлтерĕшлĕ вырăн йышăнать. Асăннă пра­вилăсене пăхăнни сире те, кил хуçалăхри выльăх-чĕр­лĕхпе кайăк-кĕшĕке те тĕрлĕ инфекцирен хÿтĕленме пулăшать.

Пĕрремĕш правило. Выльăх-чĕрлĕхпе, ытти чĕр чунпа тата кайăк-кĕшĕкпе ĕçленĕ хыççăн алăсене ялан супăньпе çуса тасатмалла.

Эсир килте тытакан йытă е кушак пĕрре пăхнипех питĕ таса курăнаççĕ пулин те, вĕсен çăмĕпе ура лапписем çинче ерекен микроорганизмсем пулма пултараççĕ: бактерисенчен пуçласа шĕвĕрĕлчен хурчĕсем таранах. Вĕсем йытă-кушак тула кайнă лотоксене тасатнă, вĕсен çăмне турапа туранă е алăпа шăлнă чухне, йытă-кушакпа урамра юнашар уçăлса çÿренĕ вăхăтра ура тăхăнмалли урлă çынсе­не ерме пултараççĕ.

Кунта çак йĕркене асра тытмалла. Урамран уçăл­са кĕрсен алăна, уйрăмах пÿрне хушшисене, чĕр­несене ăшă шывпа тата супăньпе 20 çеккунтран кая мар çумалла. Кун пек май çук пулсан, алăсене спирт концентрацийĕ 60 процентран кая мар анти­септикпа çуса илни вырăнлă.

Иккĕмĕш правило. Йытă-кушака питрен ан çул­латтарăр тата вĕсене хăвăрăн савăтпа ан çитерĕр.

Нумай кил хуçи йытă-кушак питрен çулланине килĕштерет. Ку вăл сирĕн сывлăх тĕлĕшпе пысăк хăрушлăх кăларса тăратма пултарнине асра тытăр. Уйрăмах алă çинче суран пулсан. Пĕрле усă курнă чашăк-тирĕк – ерекен паразитсемпе инфекцисем валли тÿрĕ çул.

Çак хăрушлăхран пăрăнса иртес тесен апат-çимĕç ярса пама йытă-кушак валли хăйсен чашăк-тирĕкĕ пулмалла. Йытă-кушак сире питрен çулласа илчĕ пулсан, çав вырăна çийĕнчех антисептикпа йĕпетнĕ салфеткăпа шăлса илĕр е тÿрех супăньпе çăвăр.

Виççĕмĕш правило. Кил хуçин харпăрлăхри йытă-кушака, кăшлакан ытти чĕр чуна тăтăш пăх­са, сăнаса тăмалла. Вĕсене апат ярса панă савăт­сем, чĕр чунсене тытакан читлĕхсем, аквариумсем – бактерисемпе кăмпасем, паразитсем ĕрчемелли вырăнсем пулса тăраççĕ. Çывăхри тусан, тĕк-çăм, апат юлашкисем микроорганизмсене аталанмалли меллĕ вырăн шутланаççĕ.

Читлĕхри чĕр чунсен каяшне пухмалли савăта вĕсен хуçин кунсерен тасатса тăмалла, савăта эр­нере пĕрре дезинфекци хатĕрĕпе çуса илмелле. Апат тата шыв савăчĕсене эрнере 1 – 2 хут 60 гра­дус вĕри шывпа çумалла.

Тăваттăмĕш правило. Килти чĕр чунсен сывлăх­не пăхса-тĕрĕслесех тăрăр. Вĕсен чирĕсемпе ернĕ сăвăсĕсем чĕр чунсене аталанма кансĕрлĕх кÿнипе пĕрлех çын сывлăхĕшĕн те ыйту кăларса тăратаççĕ. Хăш-пĕр паразитсем (тĕслĕхрен, токсокарсем) çын­сене, ачасене йывăр чирпе аптăратма пултараççĕ.

Маларах каланине шута илсе ветеринара çул­талăкне пĕрререн кая мар хăвăрăн чĕр чунсене кăтартăр. Выльăх тухтăрĕ сĕннĕ вакцинаци тата дегельминтизаци графикне пăхăнса ĕçлĕр. Чĕр чун тыткаларăшĕ улшăнсан е унăн чир паллисем курăн­сан, çийĕнчех ветеринарпа çыхăнăр.

Пиллĕкмĕш правило. Ан манăр, 5 çулчченхи ачасемпе аслă ăру çыннисемшĕн выльăх-чĕрлĕх инфекцийĕ уйрăмах хăрушă пулма пултарать. Урамран илсе кĕртнĕ йытă-кушака малтан выльăх тухтăрне пăхтарма тăрăшăр.

Елена ЯКОВЛЕВА,  «Чăваш Республикинчи эпидемиологипе  гигиена центрĕн» биологĕ.