Çынсем час-часах мĕн чухлĕ çывăрма юранипе кăсăкланнине илтме пулать. Кун çине «Наука» журнал çакăн пек хурав парать.

Халăх хушшинчи калаçура час-часах лайăх канса илме ытларах çывăрма сĕннине илтме пулать: «Ывăнтăр пулсан, çывăрса канăр», «Нумайрах çывăрсан пуç та лайăхрах ĕçлет, чĕре те канса илет, кăмăл лайăхланать», «Çывăрса кансан ĕçлес кăмăл лайăх пулать» т. ыт. те. Тĕрлĕ хаçат-журналта вара часах нумай çывăрни хăрушă пулни пирки те статьясем пичетленеççĕ. Вĕсене вулатăн та çухалсах каятăн: ăçтан тухаççĕ-ха хирĕçле ăнлантарусем, чăнлăхĕ ăçта? Хускатнă ыйтусем çине паян наука вĕрентнĕ пек хурав парар. Ыйхă – çын сывлăхĕшĕн питĕ пĕлтерĕшлĕ. Вăл пирĕн организмшăн кану çеç мар, кĕлеткери «юсав» тата «тасату» ĕçĕсем ирттермелли вăхăт та шутланать. Çавăнпа та ыйхă вăхăтĕнче ĕçлесе ывăннă мышцăсем çĕнĕрен вăй илеççĕ, астăвăм пухнă информацие çирĕплетет, эмоцисем танлаштарăва тухса хăйсен вырăнне йышăнаççĕ. Пирĕн организм çывăрнă чухне çак ĕçсене туса ирттермесен эпир кун каçа хамăра питĕ кансĕр туятпăр. Çирĕп сывлăх фончĕ ÿснĕ çынсене талăкра 7 – 9 сехет çывăрма сĕнет. Генетика тĕлĕшĕнчен сахал çывăракан уйрăм çынсем 6 сехет çывăрнипех кун ирттерме пултараççĕ. Анчах нумай çыншăн канăвăн ку виçи çителĕксĕр шутланать. Талăксерен çичĕ сехетрен сахалрах çывăрни пĕр-икĕ кун иртнипех паллă мар. Çывăрса çитерейменни организмра пĕчĕккĕн пухăнса пырать. Вăхăт иртнĕ май тăтăшах çителĕклĕ çывăрайман çын хăй ытларах ывăннине, чăкăрташланма пуçланине, стресс вăй илнине, концентраци çухалнине туйма пуçлать. Кăштахран çак пĕчĕк çитменлĕхсем пысăк ыйтусем кăларса тăратаççĕ: инфаркт, инсульт, иккĕмĕш типлă диабет, депресси тата онкологи. Ыйхă тĕлĕшпе нумаях пулмасть ирттернĕ тĕрĕслевсем çывăрса тăранайманни пурнăçран уйрăлассине 14 процент ÿстернине çирĕплетеççĕ. Кунта нумай çывăрни те сирĕн организмшăн сиенлĕ пулнине палăртса хăваратпăр. Кăнтăрла çын организмĕн хĕвел çутине çителĕклĕ йышăнмалла. Ку вăл çын организмне кунпа çĕре лайăх уйăрма май туса парать. Ăмăр çанталăкра та кун çути çын куçĕн сетчатки тата ÿчĕ çине лексе мелатонин – ыйхă гормонĕ – хатĕрлеме пулăшать. Çавăнпа та кăнтăрла, май пулсан, уçă сывлăша тухса уçăлса çÿреме тăрăшăр. Кунсăр пуçне вăхăт иртнине пăхмасăрах пĕр вăхăтра çывăрма выртса вăранни пысăк пĕлтерĕшлĕ. Ку йĕркене кану кунĕсенче те ан пăрахăçлăр. Çывăрма вăхăт çитнĕ май пĕр сехет маларах мобильлĕ телефонран, компьютертан пăрăнăр. Организма ыйхăна хатĕрлесе кĕнеке вулăр, душ кĕрĕр, курăк чейĕ ĕçĕр. Эсир çывăрмалли пÿлĕм ăшă та тĕттĕм, шăп пултăр. Нумай вăхăт ыйхă килменнине асăрхасан, 10 – 12 сехет çывăрсан та çывăрса тăранайманнине туйсан, тухтăр патне кайăр та унăн канашĕсемпе усă курма тăрăшăр. Пирĕнтен нумайăшĕ çывăрса çитереймест. Çавăнпа та тăтăшах 7 – 9 сехет çывăрни хăвăра яланах лайăх туяссин çăл куçĕ пулса тăрать. Манса ан кайăр, тарăн ыйхă çеç сире кун каçа хăвăра лайăх туйма, кунĕпе пуçтарнă информацие тĕплĕ хак пама вăй парать. Çывăрса çитерейменни – тĕпчевçĕсен шучĕпе – ĕмĕре кĕскетет кăна. Çавăнпа та тулли ыйхă вăрăм пурнăç никĕсĕ пулса тăрать.