Паян республикăри наркологи стационарĕсене «Алкоголе парăннисем» диагнозпа хĕрĕх çула çитнисем тата çак вăхăтран аслăраххисем ытларах пыраççĕ. Йывăр пулсан та, çак пулăма хăнăхрăмăр темелле. Юлашки çулсенче вара сăра ĕçесси ирĕкрен тухнăран алкоголизмпа чирлисен ÿсĕмĕ 20 – 23 çула çити чакрĕ. Çак ÿсĕмри çамрăксем чирĕн пĕрремĕш сыпăкĕпе анчах мар, иккĕмĕш сыпăкĕпе аптăрани те сывлăх хуралçисемшĕн çĕнĕлĕх пулма пăрахрĕ.

 Мĕн-ха вăл алкоголь? Эрех-сăра юлашки вăхăтра çынсен сывлăхĕпе тыткаларăшĕ çине пысăк витĕм кÿме пуçларĕ. Алкогольпе çывăх туслашни çынсене тĕрлĕ чирпе туслаштарма, вĕсене пурнăç çулне тĕпрен улăштарма, сывлăхĕ çине пысăк витĕм кÿме пулăшать, сывă пурнăç йĕркинчен пăрать. Эрех-сăрапа çывăх туслашнисем кĕске вăхăтрах тĕрлĕ чирпе аптăрама пуçлаççĕ. Вĕсем хăйсен тантăшĕсенчен ытларах пĕвер чирĕпе, чĕре ыратнипе чирлеççĕ. Вĕсен рак аталанас хăрушлăх пурри мала тухать. Манмалли çук, алкогольпе туслашни иммунна системине те хавшатать, организма ерекен чирсемпе кĕрешейми тăвать. «Алкоголь: сывлăх тата çынлăх» – паян нумай çынна хумхантаракан ыйту. «Симĕс çĕлен» çынсен шухăш-кăмăлĕпе психики çине те пысăк витĕм кÿни вăрттăнлăх мар ĕнтĕ. Вăл çынна хăй суйласа илнĕ пурнăç çулĕнчен те çăмăллăнах пăрса яма пултарать. Çапла вара çын тăтăш эрехпе туслашсан, вăл ăна тĕппипех парăнать. Кун пек чухне эрех ĕçес кăмăла çĕнесси йывăрланать. Эрехпе туслашни çыннăн пурнăç сферине пур енчен те пырса тивет: ĕçре те, çемьере те, килте те, сывлăх тĕлĕшпе те...

Эрехпе туслашнисем нумай чухне çиччĕ виçмесĕр утăм тума пултараççĕ. Çапла вара вĕсем автомашина рулĕ умне ларса кĕтмен-туман лару-тăрăва лекме пултараççĕ, çемьешĕн тата çывăх çыннисемшĕн кĕтмен йывăрлăх кăларса тăратаççĕ. Ку вăл эрех ĕçекен автоаварине лексе аманасси патне е шыва кĕнĕ чухне путса вилесси патне те илсе пыма пултарать. Пытармалли çук, эрех-сăра çемьере, юлташсем хушшинче час-часах хирĕçÿ çуратать. Çынсем агрессивлăланаççĕ е хăйсенчен хăйсем пытанаççĕ. Çакă вĕсемпе хутшăнассине йывăрлатать. Эрех-сăрапа туслашни час-часах укçа-тенкĕ ыйтăвĕ патне те илсе тухать, ĕç çухатма пулăшать. Ку вара – çемьешĕн пысăк йывăрлăх. Эсир хăвăр е сирĕн çывăх çыннăр эрех-сăрапа туслашнине асăрхарăр пулсан, вĕсене вăхăтра тĕрĕс çул суйлама пулăшмалла. Кунта ятарлă специалистсемпе канашлани те – пысăк тĕкĕ. Профессиллĕ пулăшу сирĕн çемьене килĕшÿ илсе кĕрĕ, малашлăха çирĕп шанса пăхма май парĕ. Уйрăм сăмах сăра алкоголизмĕ йĕркеленесси пирки. Ку вăл – пирĕн обществăра кашниншĕнех питĕ шуçлак та сисĕмсĕр процесс. Çынна анализсем партарса, тестсем витĕр кăларса алкоголизм чирне палăртасси питех те йывăр пулăм пулнине пурин те ăнланмалла тесе шутлатăп. Кунта паян хаçат вулавçисене сăра алкоголизмĕн симтомĕсемпе паллаштарса хăварам-ха. Асăннă ыйтупа кăсăкланаканăн çак кăтартусене асра тытмалла: талăксерен 1 кĕленче ытла сăра ĕçме пуçлани, сăра ĕçмен чух чăкăрташланни тата çак пулăма сăра ĕçсе çеç ирттерни, хушăран пуç ыратни, хырăм ÿсме (сăра хырăмĕ теççĕ) пуçлани, потенци пĕчĕкленни, кăнтăрла ыйхă пусни тата çĕрле çывăрайманни, ирсерен кăмăл уçма е мухмăр ирттерме тесе сăра ĕçни. Паянхи пурнăçра çамрăксем эрех-сăра ĕçни – питех те сенлĕ пулăм. Яшсен организмĕ сăрана хăвăртрах хăнăхать. Çапла вара сăра ĕçекен çамрăкăн ÿснĕçемĕн ăс-тăн витĕмĕ сахалланать, хăлха вăйсăр илтме пуçлать, яш-кĕрĕмĕн хăюлăхĕ ÿснипе вĕсем сăра ĕçнипех хăйсем хушшинче çапăçăва кĕрсе кайма пултараççĕ. Ку вара час-часах саккун умĕнче явап тытасси патне илсе çитерни пирки шутлама та ан манăр.

Екатерина АБЫЗОВА, «Республикăри обществăлла сывлăх, медицина профилактики, сывату физкультури тата спорт медицини центрĕн» медицина профилактикипе ĕçлекен врачĕ.