Сăн ÿкерчĕкре çар ĕçĕсен ветеранне Михаил Романова куратăр. Вăл ятарлă çар операцине хутшăнса тăван тăрăха таврăнчĕ.

Михаил Владимирович çар ĕçне лайăх пĕлекен çын. Ăна вăл, ытти­сем каланă тăрăх мар, хăй çинче самай тĕрĕсленĕ. 1991 çулта вăл çар ретне тăнă. Çар службинче пулнăскер, пурнăçне çар ĕçĕпе çыхăнтарма шухăшланă. Тула об­лаçĕнче прапорщиксен курсĕнче вĕренсе тухнă хыççăн ăна хăйĕн чаçĕнчи взвода ертсе пыма шаннă, çар вĕренĕвне темиçе те хутшăн­нă. Çавăнпа та вăл хĕç-пăшалпа усă курма ăста.

Михаил Романов патриот çемй­инче çуралнă. Ашшĕ Варшава килĕшĕвĕпе пĕрлешнĕ социализм çĕршывĕсен тĕллевĕсене Румы­нири группировкăра пурнăçланă, çапăçу ĕçĕсем çинчен ашшĕ 4 ывăлне пĕрре мар каласа кăтарт­нă. Михаил хăйĕн пиччĕшĕсене çара ăсатнине, вĕсем тăван киле таврăннине, çар ĕçĕсем пирки ка­ласа кăтартнине лайăх астăвать. Пиччĕшĕсене кура Михаил та вĕсем пек çирĕп пулма тăрăшнă.

– Пирĕн вăхăтра Совет е Раççей çарĕсенче тăман çамрăксене ялта ытлах хисеплеместчĕç, вĕсемпе хĕрсем те калаçасшăнах пулман. Вăхăт иртнĕ май вара тĕрлĕ сăлта­ва пула Тăван çĕршыва хÿтĕлекен çыннăн ырă ячĕ кăштах манăçа та тухрĕ.

Юрать-ха иртнĕ çулсенче ăна çĕклессишĕн патшалăх нумай тăрăшрĕ. Эпир, Афган, Чечня, Украина çапăçăвĕсенче пулнисем, çапла пĕтĕмлететпĕр: социаллă сетьсенче çамрăксен шухăшлав­не тĕрĕс мар çулпа яракан Раççей обществишĕн сиенлĕ информаци питĕ нумай. Çакăн пек информаци çара хирĕç кăна мар, ытти енĕпе те пур. Çамрăксен пĕр пайĕ Ев­ропăри пахалăхсемпе пурăнма тăрăшнине куратпăр, ку, паллах, йĕркеллĕ пурнăçа хирĕçлекен самант. Ун пек пулмалла мар. Хăшĕ-пĕри вара Тăван çĕршыва тăшманран хÿтĕлемеллине те ăн­ланасшăн мар.

Çĕршыва, атте-аннене, тăвана, ял-йыша хÿтĕлес, çынна пулăшас тĕллеве ача пуçне шкулта вĕрен­нĕ чухнех хывса хăвармалла. Çав тапхăрта ăна атте-аннене, çывăх çынсене пăхма та хăнăхтармал­ла. Çак ĕçсене вара ачана шкул­та, хуçалăхра е килте ĕçлеттерме хăнăхтармасăр тутарма йывăр. Эпĕ шутланă тăрăх, саккуна улăш­ну кĕртсех вĕсене ĕçе хăнăхтарма тытăнмалла. Ĕçе явăçнă ача усал­ли пирки шухăшламасть, ăна тума унăн вăхăчĕ çук.

Эпир шкулта чухне НВП пред­метне вĕреннĕ. Совет саманинчи ачасем вăл мĕнне пĕлеççĕ. Каярах вара шкул вĕрентĕвне ОБЖ пред­метне кĕртрĕç. Иккĕшĕн хушшин­че уйрăмлăх пур. Ман шухăшпа пуçламăш çар хатĕрленĕвĕн пред­метне шкул ачисем патне тавăр­маллах, – çапла калать çар ĕçĕн ветеранĕ.

2022 çулхи нарăс уйăхĕнче пирĕн çарсем ятарлă çар опера­цине ирттересси пирки пĕлтерсен, ĕнерхи салтак каллех алла пăшал тытма хатĕр пулнă. Çак ĕçрен ая­кра юлма пултарайман вăл. «Çĕр­шыв чĕнет, çула тухмалла» çапла шухăш çуралнă унăн пуçĕнче.

Михаил Романов 2023 çулхи утă уйăхĕн пуçламăшĕнче Раççей Федерацийĕн Оборона министер­ствипе контракт çырнă. Ăна танксе­не пĕтерекен миномет батарейин старшини пулма çирĕплетнĕ. Вăл ытти штурмовикпа юнашар тăрса пулеметпа пĕрре çеç мар атакăна тухнă, оборонăра тăнă. Хăйне сал­таксемпе тан тытнă, ыттисенчен мăнна хурасси пулман. Вăл мĕн ачаран çынна пулăшмаллине ăша хывса ÿснĕ. Ашшĕ-амăшĕн тĕрĕс воспитанийĕ унра лайăх курăнать.

– Ятарлă çар операцийĕнче пирĕн боецсем штурмлама кайнă чухне камăн мĕнле ĕç тумаллине званипе должноçа пăхса палăрт­маççĕ. Çапăçу хирĕнче ытлашши каламасăрах мĕн тумалли паллă.

Çарта туслăх, пĕр-пĕрне пулăшса пырасси питĕ пысăк пĕл­терĕшлĕ. Чаçсенче вăл пĕрремĕш çапăçăва кĕричченех çирĕпленме тытăнать. Пĕрремĕш линире пынă чухне вара пĕр шухăшлă пулма­сан командирсем лартнă задачăна пурнăçлама та йывăр. Пĕр-пĕрин хушшинче туслăх çук пулсан никам çине те шанаймăн. Амансан тыла камсем çĕклесе тухма пултарасси пирки те пăшăрханса шухăшлатăн. Пĕр тĕллевлĕн пулсан кăна çа­пăçуран çĕнтерсе тухасси пирки иккĕленместĕн. Пур салтак та ыт­тисемшĕн шанчăклă пулмалла.

Манăн батарейăра туслăх çирĕпчĕ, салтаксем шанчăклă çынсем­ччĕ. Купянск патĕнчен 5 çухрăмра чухне 33 çынран тăракан взвод умне çывăхри вăрман тăрăхне тăшман­ран туртса илме задача лартрĕç.

Çак операцие пурте тĕплĕн хатĕрлентĕмĕр. Анчах та пире тăшман дронĕсем асăрханă çав, лайăх сыхланă вĕсем пире. Взвод кĕрсе пытаннă вăрман тăрăхне снаряд-минăпа, гранатăпа тăтă­шах атакăласа тăчĕç. Задачăна пурнăçламаллах, анчах та çухату­сем те пысăк.

Çапах та 21 кунран унти лаптăка тăшманран туртса илме пул­тартăмăр. Çапăçу вăл çухатусăр мар, питĕ шел, чылайăшĕ пуç хучĕ çак çапăçура. Эпĕ вĕсене нихăçан та манмăп. Кама ăнăçнă, кама ăнăçман темелле пулĕ. Юлташсем юн нумай çухатасран вĕсен су­ранĕсене çыхса пулăшрăм, кăштах та пулин çăмăллăх кÿрес терĕм.

2023 çулхи юпа уйăхĕн 30-мĕшĕ тĕлне хамăр ушкăнра 8-ăн кăна тăрса юлтăмăр. Пирĕнпе юнашар­ти окопа коптер граната пăрахса хăварчĕ. Вăл çурăлнипе эпĕ те амантăм. Граната ванчăкĕсем ал лаппипе чĕркуççинчен пырса çа­прĕç, суран йывăр пулчĕ. Çапла пулса тухмасан тăшмана аркат­малла та аркатмаллаччĕ. Нерв хĕлĕхĕсене сиенлетес мар тесе ванчăксене халĕ те кăларса пĕтер­мен-ха.

Окопра юнашарах выртнă ту­тар ачи мана çийĕнчех пулăшма васкарĕ, юн нумай çухатасран ал-урана марльăпа туртса çыхрĕ. Чăтмалла, арçыннăн чун-чĕрепе çирĕп пулмалла. Мана 7 çухрăмри позицие илсе тухрĕç. Госпитальте 1 уйăх çурă сипленме тиврĕ.

Çар врачĕсен комиссийĕ эпĕ текех çар ĕçне хутшăнма пулта­раймасси пирки пĕтĕмлетÿ турĕ. Паллах, çакна ăнланса илме тата йышăнма питĕ йывăр пулчĕ мана. Хама эпĕ юлташсемпе стройрах курасшăнччĕ, çамрăк салтаксе­не те сахалах мар вĕрентме пул­тарăттăм. Апла пулин те, аптăра­мастăп-ха, пуçа усмастăп. Тен ĕçлеме те тытăнăп-ха, çар ĕçĕнче мар пулсан та, ытти ĕçре усăллă пулăп.

Пирĕн чаçе чăваш тăрăхĕн­чен, муркашсенчен, вăл шутра мăнсĕнтĕрсенчен те, гуманита­ри пулăшăвĕ çитсех тăчĕ. Тылпа фронт пĕрле пулни пысăк пĕл­терĕшлĕ. Çавăншăн ырă кăмăллă çынсене хам ятран тата ытти сал­так ячĕпе тав тăватăп, – терĕ аслă прапорщик.

Çапăçусенче хăюлăхпа паттăр­лăх кăтартнăшăн Михаил Рома­нова Жуков медалĕпе, «Çапăçури паллă ĕçсемшĕн» медальпе тата ытти наградăпа чысланă. Вĕсем пирки ветеран ытлах калаçасшăн маррине туйрăм эпĕ. «Çĕршы­ва хÿтĕлеме кайнă эпĕ унта, на­градăшăн мар. Çапăçусене, çу­хатусене аса илме вара çăмăлах мар. Çĕнтерÿ пулатех. Раççей сал­такĕ пуç усма хăнăхман. Чăвашсем вара кăмăл-туйăм енĕпе те, хатĕр­ленÿ енĕпе те çирĕпрех», – терĕ вăл.

Роза ИЛЛАРИОНОВА.