Шетмĕпуç территори пайне пĕр çулталăк çурă Борис Арефьевич Васильев ертсе пырать. Ку территорие çитсе курсан вырăнти пурнăç хăтлăрах пулни курăнать.

Çак тапхăрта çынсен пурнăç условине лайăхлатас, ялсене кăна мар, тавралăха та тирпей-илем кĕртес тĕлĕшпе пĕрле пулса са­хал мар ĕç туса ирттертĕмĕр тесе шухăшлатăп эпĕ. Çыннисем пуçа­руллă, тăрăшуллă, пĕр вырăнта лар­ма памаççĕ. Пуçарулăх бюджечĕн программине тата ытти программăна хутшăнатпăр.

Ялсем çĕнелсе пыраççĕ. Пуçа­рулăх бюджечĕн проекчĕсем виççĕ, проектсемпе ĕçлесси вĕçленсе пы­рать, йăлтах йĕркеллĕ пуласса ша­нас килет. Малашнехи плансем те пысăк пирĕн, – терĕ Борис Васильев.

Аса илтеретпĕр, иртнĕ çул Шет­мĕпуç тăрăхĕнче пуçарулăх бюд­жечĕн программипе тата ытти про­граммăпа усă курса çичĕ проект пурнăçа кĕртрĕç. Подрядчиксем япăх мар ĕçленине палăртрĕ вырăн­ти пуçлăх. Çав шутран тăваттăшĕ ялсенчи çул-йĕре юсассипе çыхăн­нă, ытти – пушар хăрушсăрлăх вырăнне хатĕрлесси, шыв пăрăхĕ юсасси, шыв башни тавра карта тытса çаврăнасси. Иртнĕ çул Турхан ялĕнче уйрăмах нумай ĕç тунă.

Кăçал вара пуçарулăх бюджечĕн программипе – виçĕ проект. Турхан ялĕнчи Мичурин ячĕллĕ урамра шыв пăрăхне тĕпрен юсас ĕç вĕçленсе пырать (пĕрремĕш сăн ÿкерчĕкре). Ĕçе «Великий лес» чикĕллĕ яваплăхлă общество пур­нăçлать.

Пĕтĕмĕшле ĕç хакĕ 3 миллион та 188 пин те 254 тенкĕпе танлашнă. Вырăнти бюджетран – 1 млн та 052 пин те 212 тенкĕ, республика бюд­жетĕнчен 1 млн та 817 пин те 458 тенкĕ уйăрнă, ытти пайĕ – 318 пин те 852 тенкĕ – вырăнти çынсенчен.

Тепĕр проект та шыв пăрăхĕ ху­рассипе çыхăннă. Ăна Карманкасси тата Катăкуй ялĕсем валли пăхнă. Çак ялта пурăнакансем тахçан­танпах шыв ыйтăвне хускатаççĕ. Кăçал вара ку ĕç патне тинех çит­ме пултарчĕç вĕсем. Ĕçе «Великий лес» чикĕллĕ яваплăхлă общество пурнăçлать.

Проект хакĕ 4 миллион та 182 пин те 925 тенкĕ. Вырăнти бюдже­тран 1 млн та 380 пин те 365 тенкĕ уйăрнă, республика бюджетĕнчен – 2 млн та 384 пин те 267 тенкĕ, ытти пайĕ – 418 пин те 292 тенкĕ – вырăн­ти çынсенчен.

Виççĕмĕш проект – Шетмĕпуçĕн­чи шыв башнине çĕнетесси (ик­кĕмĕш сăн ÿкерчĕкре). Ку ĕç подрядчикĕ Балалайкин индивиду­аллă предприниматель, объектри ĕçе вĕçленĕ. Проект хакĕ 3 миллион та 713 пин те 582 тенкĕ. Вырăнти бюджетран – 1 млн та 225 пин те 482 тенкĕ, республика бюджетĕнчен – 2 млн та 116 пин те 741 тенкĕ, ытти пайĕ – 371 пин те 358 тенкĕ – вырăн­ти çынсенчен.

– Пуçарулăх бюджечĕн про­грамми чылай çул ĕçлет, унăн усси пысăккине çынсем ăнланса илчĕç. Ăна халăх валлиех тунă, вĕсене хăш ĕç маларах кирлĕ, çавна суйласа илме пултараççĕ. Камăн çул, башня тумалла, камăн пĕве тасатмалла.

Çаксене пуçарса яма кашни ялта пуçаруллă çынсем кирлĕ. Ун пек çынсем пирĕн пур. Катăкуй ялĕнче Ольга Филимонова старо­ста (виççĕмĕш сăн ÿкерчĕкре) ĕçлет, Карманкассинче – Аркадий Смирнов. Пуçаруллă çынсем пирĕн тăрăхра сахал мар. Çапла пĕрле ĕçлесе пынишĕн эпĕ вĕсене тав тăватăп, – пĕлтерет вырăнти пуçлăх.

Шетмĕпуçсен çитес çулхи ĕç планĕ те пысăк. Вĕсем сакăр про­ектпа ĕçлесшĕн, проекчĕсем хатĕр. Тивĕшсем Новая тата Южная урам­сенчи çула юсасшăн. Шетмĕпуçсем Центральная урамра пĕве тавраш­не тирпейлесшĕн. Опрыскьялĕнче çул юсама палăртнă. Шетмĕпуçĕн­чи Первомайская урамра пушар хăрушсăрлăх тĕлĕшпе пĕве тасат­малла. Автанкассинче те çавăн пек пĕве тасатмалла тата пирс тумал­ла. Шетмĕпуçĕнчи Первомайская урамра тата тепĕр пĕве тасатмал­ла. Катăкуйĕнче çăва территорине тирпейлемелле. Турханти Садовая урамри шыв пăрăхĕн сетьне юса­малла.

Шетмĕпуç территори пайĕ çитес çул çакăн пек проектсене пурнăçла­ма тĕллев лартать. Çыннисем пуçа­руллă, çак ĕçсене тусан ялсем татах та ытларах хăтлă пулса пырĕç. Каш­ни ялта çынсемпе пухусем ирттер­нĕ, çак ĕçсене пурнăçласси пирки сÿтсе явнă. Апла пулсан проектсене республикăри конкурс комиссийĕ йышăнассине кăна кĕтмелли юлать.

Катăкуйсем пĕчĕк уяв ирттерчĕç, юратнă çăл куçа çĕнетрĕç. Мала­рахри çулсенче унта ялĕпех шыв ăсма çÿренĕ. Пĕр вăхăт вăл манăçа тухнăччĕ ĕнтĕ.

Çак ялта Раççей Геройĕ, халĕ ятарлă çар операцине хутшăнакан Евгений Борисов çуралнă. Вăл яла тăтăшах килсе çÿрет. 2023 çулта çак ялта ял çыннисем Çĕнтерÿçĕсен паркне тунă, унтах стела уçнă, лар­са канмалли вырăнсем пур. Халĕ унта питĕ илемлĕ, кану тата ытти мероприяти ирттерме лайăх вырăн пулса тăчĕ.

Нумаях пулмасть ял çумĕнчи улăхра çăл куçĕ тасатса çĕнетрĕç. Çакă Катăкуйĕнчи канмалли ик­кĕмĕш вырăн пулчĕ. Ăна халăх хăй укçине пухса турĕ. Унта кирлĕ мате­риалсене Андрей Яковлев предпри­ниматель тупса пачĕ. Ĕç тăваканни вара вырăнти халăх пулчĕ.

Çак ĕçе Елена Викторовнăпа Зиновий Гурьевич Спиридоновсем пуçарса ячĕç, çăл куç таврашне илемлетрĕç, хăйсен ĕмĕтне пур­нăçларĕç. Халĕ унти шыв питĕ таса, тăрă, иртсе çÿреме кăмăллă, ав­томашинăпа та пырса çÿреççĕ. Ял халăхĕ хисеплĕ мăшăра тав тăвать.

Зиновий Гурьевичăн (тăват­тăмĕш сăн ÿкерчĕкре) ĕмĕчĕсем пысăк, çитес вăхăтра вăл çавăнти вырăна татах та илемлетесшĕн, анлăлатасшăн. Халĕ вара çăл куç патне илсе каякан çул çынсем тăтăш çÿренĕрен такăр пулĕ. Çакна та палăртса хăвармалла. Спири­доновсем иртнĕ çул тепĕр çăл куç тасатнă. Çавăн пек хастар çынсем пурăнаççĕ Шетмĕпуç территори пайĕнче.

Ку тăрăхсем ытти ĕçре те ак­тивлă: çул хĕррисене çулса таса­таççĕ, субботниксем тăваççĕ, çăва таврашне тирпейлеççĕ. Шетмĕпуç тăрăхĕ пĕве-плотинăпа пуян. Вĕсем япăх шайра мар, анчах водолазсем тĕрĕслесе шыва кĕме юрăхлине çирĕплетнĕ пĕве çук-ха.

Кăларăма

Роза ИЛЛАРИОНОВА хатĕрленĕ.

«Ял çĕнелет» проект Чăваш Ен Цифра министерстви пулăшнипе пурнăçланать.